XWENDEVANÊN HÊJA ! Me di Lotikxanê de di beşê „ Bavê Jîndar“ de li ser faydeyên xebitandin û kêrhatîyên riwakan/nebatan agahîyên berketî radigehandin we. (Û ew ê her  bidomin.) Lê niha jî em dixwazin di (DERMANXANA XWERISTÊ ) de  li ser cûreyên, vîtamîn, mîneral, proteîn, karbonhidratan û vatinîyên wan, di kîjan xidayan de çiqas hene û dema di bedenê de kêm an jî zêde bin, dibin sedemê kîjan arêşeyan we agahdar bîkîn. Madeyên ku xidayan pêktînin û ji bo jiyana mirovan hewceye  dibin şeş beş. 1 Cureyên vîtamîn 2-Mîneral 3-  Karbonhîdrat 4-protein 5- ...

 ALLIÛM  AMPELOPRASUM Pirase ji malbata befrîn (zanbax) an tê hesibandin. Bi gelemperî ji bo zivistanan wek dikakan tê çandin. Pirase  wek pîvazan e, navtek û rehên wê di axê de, belgên wê jî li ser axê ne. Bejna wê 60- 80 cm  e. Belgên wê keskê tarî û fireh in. Wek pîvazê nêrikek jê derdikeve, di serê nêrikê de kûlîlkên spî û mor vedike, di nava wê kulîlkê de bizrê ( tov ) wê heye. Welat û dîrok : Welatê pirasê  çiyayên Zagros e. Sûmerîyan bi xwe re anîne deştê. 2100 sal berî zayînê ...

   LEYMÛNA BEHIŞTÊ/PISTAN BÛK / SITRUS PARADÎSÎ (GRAPEFRUÎT) Greyfûrt riwakek darane ji malbata narincîyan e. Fêqîyek tama wê tahlemiz e. Dara wê 6-15 metro bilind dibe. Belgên wê keskê tarî, biriqok, kevilane, mezinahîya belgan bi qasî 15 cm hêkane û naweşin. Kulîlkên wê wek hûşîyan spî û bi hev re ne. Di nava kulîlkê de navikek û tozdanka dolkirinê heye. Ji wê kulîlkê  fêqîyek  ji pirteqalan mezintir, serûbinê wê hinekî dewisandî (pahn) û qaşilzirav, têravî û têrgoşt çêdibe. Aha ji wê fêqîyê re greyfûrt tê gotin. Rengê wan spîyane, peyazî an jî sorane ne. ...

 Xwendevanên hêja.. Me berî niha li ser mîneral, vîtamîn, kêrhatî û faydeyên hingiv hûn agehdar kiribûn. Niha jî emê we li ser amûr, cûreyên mêş, hingiv û mêşvanîyê agahdar bikin. Hêvîdarin wê bi dilê we be. Celebên hingivan Hingivê zeyîyan (spî)               Maqê (reş, sor : dema ferx zêde bin)               Dobe (parzinandî)               Şane, şanik (petek)               Nan, nanik (hingivê xelêfan (Şemzînan) Lêxistina / şanika  kaşaxî               Nankî               Şûrkî Kawar û alavên wê Kawarmêş (ji sergîn û herîyê çêdibe) – gurbik                    (selikên sawaxkirî)   Kawarên axî Kawarên darî Mêşedan, paşedîn (cîhê kawarmêşên sabît) Devê kawarê Qitapkirin (li kawarê perçe zêdekirin) Çita Zimanok (dema çitayek tijî hingiv dibe, mêr destpêdikın çitayek ...

HINGIV XIDAYA PERCO ( MÛCÎZE) Qalîteya hingiv li gor cihê ku riwak/nebat lê heşîn dibin tê guhertin. Hingivê ji çîyayan û ji daran tê standin, ji yên deştan xweştir, baştir û qalîtetir e. Di nav hingiv de madarê kîjan polen û kulilkê zêdebe, ew bandora xwe li hingiv dike. Mînak: Higivê hevristan/çam, hingivê pirteqalan, hingivê şahbelûtan/kestanien, hingivê akasya, hingivê kulîlkên çîya û zozann û hwd. Di hingiv de vîtamînên B1, B2,B5,B6 û C hene. Hingiv di nava xwe de mîneralên kalsiûm, fosfor, potasyûm, kûkûrt, s odyûm, îyot, sifir/paxir, hesin, manganez û madarek çînko jî di hewîne. ...

QESP  PHOENÎX  DACTYLÎFERA Qesp riwakek darane ji malbata palman e. Bejna wê 10-30 mitrowan tîrane bilind dibe û dişibe stûnan. Qurmê darê stûr,  ber bi gupikan zirav dibe. Li serê darê bermayên belgan yên kevin dorpêçaye û darek belgên xwe naweşîne. Belgên wê wek riman kesk,  150 – 250 cm an dirêj in. Belgên teniştan ji hev cuda rêzbûyî ne. Du cûreyên kulîlkên wê hene; yên nêr û yên mê. Yên mê zer in, di nava her kulîlkê de 6 lib  tozdankên doldayînê hene. Kulîlkên wê li ser dûxikek 50-150 cm an wek hû(gû)şîyan ...

 PRUNUS   PERSÎCA Xox riwakek (nebat) darane ji malbata gulan e. Bejna wê 2-8 mitroyan bilind dibe û temenê wê 30 sal in. Kuliîlkên wê yên peyazî berî pelên wê vedibin. Pelên wê kesk, dirêj û rimane ne. Fêkîyên wê yên biçûk û mezin hene. Yên mezin bi qasê pirteqalekê ne . Fêqîya wê sor, spî û sorespî ye û serê qa?ilê fêkî wek qedîfeyek hinekî bi pûrt û bêhnxwe? e. Go?tê fêkîya wê sor, spî û peyazî ye û pir bi avî ye. Di nava wî go?tî de dindikek qa?il girnijok û hi?k ...

 ÇUNG  NASTURTÎÛM OFÎCÎNALE Tûzik riwakek (nebat) ji malbata tiviran yê nav av û lêvavî (beravî) yên pir salanî û ji dikakan (zerzewat) tê hesibandin. Li ber û li nav avên zelal hê?în dibe, tama wê hinekî tûj e. Bi reh, rî?î, aj û katkên xwe li derdora xwe belav dibe. Bejna wê li ser navtengên kesk û bi go?e 30-80 cm bilind dibe. Belg (pel) ên wê bi awayek ji hev cuda rêz dibin û di?ibehin baskan. Pelên rexên baskan yên biçuk hêkane, pelên dawîn hinekî mezin û dilane ne. Rengê pelan keskên biriqok ...

    ?ÎFAYA (dermanê) HEMI DERDAN   NÎGELLA  SATÎVA Re?re?k hê?înhatek (nebatek ) ji malbata  giyaziviran (kulîlka dawetê ) tê hesibandin. Bejna wê bi tîrane li gor cûre 20 – 80 cm bilind dibe û gelek çiq jê diçin. Belgên wê li ber navtengê derdikevin, kesk an jî hinekî zerane bi awayek guherbar derdikevin û di?ibehin yên sibitê (tere ). Kulîlkên wê spî, peyazîyane yan jî binev?î ne. Pelên kulîlkan dilane yan jî hêkane ne. Di derdorên nava kulîlkê de 30 -50 tozdankên dolkirinê hene. Fêqîya wê wek qapsûlek gurover, ji 5-6 dûzî, di serê her dûzî ...

  CASHEW ANACARDIUM  OCCIDENTALE. L. Gûza/fisteqa kajû riwakek darane ya fêqîyan ji malbata kewzan/kizwan/darabenî?t tê hesibandin. Hinek jê re dibêjin “gûz” hinek jî dibêjin “fisteq”e. Fêqîyek di welatên tropîkal de hê?în tê. Dara wê 10-12 m bilind dibe û bi qasî 30 salan temenê wê heye. Dara wê belgên xwe nawe?îne. Hinekî di?ibe dara pirteqalan. Belgên wê alîyê derve keskê biriqok, di hindur de hinekî mat û kulîlkên wê zer in. Fêqîya wê wek sêvek sor û serni?îv e, di binê fêqîya wê de gûz/fisteqek heye. Ango darek du fêqî ye. Di welatên ku hê?în ...